NPS Rules 2024 Gujarat: Chapter-1 Rules 1 to 8 Full Details for Govt Employees

NPS Rules 2024 Gujarat: Chapter-1 Rules 1 to 8 Full Details for Govt Employees

ગુજરાત સરકારના નાણાં વિભાગ (Finance Department) દ્વારા ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૪ ના રોજ વહિવટી સ્પષ્ટતા અને કાયદાકીય માળખું સુદ્રઢ કરવા માટે "ગુજરાત મૂલકી સેવા (નવી વર્ધિત પેન્શન યોજના) નિયમો, ૨૦૨૪" (Gujarat Civil Services (New Contributory Pension Scheme) Rules, 2024) નું આંકડાકીય અને કાનૂની જાહેરનામું બહાર પાડવામાં આવ્યું છે.

આ નવા પેન્શન પુસ્તકમાં કુલ ૧૪ પ્રકરણ અને ૬૬ નિયમો સમાવવામાં આવ્યા છે, જે ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ ૩૦૯ ના પરંતુક હેઠળ રાજ્યપાલશ્રી દ્વારા નિર્મિત કરવામાં આવ્યા છે. આ બ્લોગ પોસ્ટમાં આપણે પ્રકરણ-૧ (માત્ર નિયમ ૧ થી ૮) વિશેની તમામ જોગવાઈઓની ઊંડાણપૂર્વક અને વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.

પ્રકરણ-૧: પ્રારંભિક જોગવાઈઓ અને અમલીકરણ (Rules 1 to 8)

૧. નિયમ ૧: સંક્ષિપ્ત નામ અને અમલ (Short Title and Commencement)

શીર્ષક: આ નિયમોને "ગુજરાત મૂલકી સેવા (નવી વર્ધિત પેન્શન યોજના) નિયમો, ૨૦૨૪" તરીકે ઓળખવામાં આવશે.
અમલીકરણ તારીખ: આ નિયમો સરકારી ગેઝેટ (Official Gazette) માં પ્રસિદ્ધ થયાની તારીખ એટલે કે ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૪ થી સમગ્ર ગુજરાત રાજ્યમાં અમલમાં આવ્યા છે.

૨. નિયમ ૨: નિયમો કોને લાગુ પડશે? (Applicability of NPS Rules)

આ નિયમો ૧ એપ્રિલ ૨૦૦૫ કે ત્યારબાદ સરકારી અથવા માન્ય સેવામાં નિયમિત (Regular) ધોરણે નિમણૂક પામેલા નીચે મુજબના કર્મચારીઓને લાગુ પડે છે:

રાજ્ય સરકાર અને પંચાયત સેવા: રાજ્ય સરકારના તમામ નાગરિક કર્મચારીઓ અને પંચાયત સેવાના કર્મચારીઓ.
સીધી ભરતીના કર્મચારીઓ: સીધી ભરતી (Direct Recruitment) દ્વારા રાજ્ય સેવાઓ કે જિલ્લા પંચાયતમાં નિમણૂક પામેલા તમામ સભ્યો.
સ્વાયત્ત સંસ્થાઓ (Autonomous Bodies): રાજ્ય સરકાર હસ્તકની સ્વાયત્ત સંસ્થાઓ, બોર્ડ અને નિગમોના એવા કર્મચારીઓ જેમને નિવૃત્તિ લાભો રાજ્ય સરકાર સમકક્ષ મળવાપાત્ર છે.
ગ્રાન્ટ-ઈન-એઈડ (અનુદાનિત) સંસ્થાઓ: ૧ એપ્રિલ ૨૦૦૫ કે ત્યારબાદ પ્રાથમિક, માધ્યમિક, ઉચ્ચતર માધ્યમિક અથવા ઉચ્ચ શિક્ષણ તથા અન્ય ગ્રાન્ટેડ સંસ્થાઓમાં ભરતી થયેલ શૈક્ષણિક અને બિન-શૈક્ષણિક સ્ટાફ.

ફિક્સ પે (Fix Pay / Probationary) કર્મચારીઓ માટે શું જોગવાઈ છે?

જે કર્મચારીઓની નિમણૂક શરૂઆતમાં ૫ વર્ષ માટે ફિક્સ પગારથી (અજમાયશી ધોરણે) કરવામાં આવે છે, તેમને અજમાયશી સમયગાળા દરમિયાન નિયમિત પે-સ્કેલ અને પેન્શન કપાત લાગુ પડતી નથી.
જોકે, ૫ વર્ષનો ફિક્સ પે નો સમયગાળો પૂર્ણ કર્યા બાદ જ્યારે કર્મચારીને નિયમિત મહેકમ પર સ્થાપિત (Regularized) કરવામાં આવે છે, ત્યારથી આ નિયમો હેઠળ NPS (National Pension System) ખાતું ખોલાવવું અને PRAN હેઠળ કપાત શરૂ કરવી ફરજિયાત બને છે.

૩. જૂની પેન્શન યોજના (OPS) કયા કિસ્સામાં અને કઈ શરતો સાથે મળી શકે?

નવા નિયમો મુજબ ૧ એપ્રિલ ૨૦૦૫ પછી જોડાયેલા હોવા છતાં અમુક વિશિષ્ટ કિસ્સાઓમાં કર્મચારીઓને ગુજરાત મૂલકી સેવા (પેન્શન) નિયમો, ૨૦૦૨ હેઠળ જૂની પેન્શન યોજના (Old Pension Scheme - OPS) નો લાભ મેળવવાની શરતી છૂટ આપવામાં આવે છે:

૧ એપ્રિલ ૨૦૦૫ પહેલાંની વિજ્ઞાપન/ભરતી: જે ભરતી પ્રક્રિયાની વિજ્ઞાપન (Notification/Advertisement) ૧ એપ્રિલ ૨૦૦૫ પહેલાં પ્રસિદ્ધ થઈ હોય, પરંતુ પસંદગી કે નિમણૂક પત્ર ૧ એપ્રિલ ૨૦૦૫ પછી મળ્યો હોય તેવા કિસ્સામાં સક્ષમ સત્તાધિકારીની મંજૂરી બાદ વન-ટાઇમ ઓપ્શન (One-time Option) રૂપે OPS માં જવાની મંજૂરી મળે છે.
કેન્દ્ર સરકાર અથવા અન્ય સ્વાયત્ત સંસ્થાઓમાંથી ટ્રાન્સફર (Interservice Mobility): જો કોઈ કર્મચારી ૧ એપ્રિલ ૨૦૦૫ પહેલાં કેન્દ્ર સરકાર અથવા અન્ય કોઈ રાજ્ય સરકારમાં OPS હેઠળ નોકરી કરતો હોય અને ત્યાંથી વિધિવત રાજીનામું (Technical Resignation) આપી સક્ષમ સત્તાધિકારીની પૂર્વ મંજૂરી સાથે ગુજરાત સરકારની સેવામાં જોડાઈ જાય.
સળંગ નોકરી (Technical Resignation): એક સરકારી નોકરીમાંથી બીજી સરકારી નોકરીમાં જોડાતી વખતે સેવા સળંગ ગણવા માટે રાજીનામું ટેકનિકલ હોવું જોઈએ અને સર્વિસ બુકમાં તેનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ હોવો જરૂરી છે.

૪. NPS માંથી OPS માં જતા કર્મચારીઓનો ફાળો GPF માં કેવી રીતે ટ્રાન્સફર થશે?

જો કોઈ કર્મચારી કાયદાકીય જોગવાઈઓ કે કોર્ટ આદેશ મુજબ NPS માંથી OPS માં રૂપાંતરિત (Switched) થાય છે, તો તેના ફાળાનું ટ્રાન્સફર નીચે મુજબના વહીવટી નિયમોથી થાય છે:

કર્મચારીનો પોતાનો ફાળો (Employee Contribution): NPS ના Tier-1 એકાઉન્ટમાં જમા થયેલો કર્મચારીનો મૂળ ફાળો વ્યાજ સહિત કર્મચારીના નવા ખોલાયેલા સામાન્ય ભવિષ્ય નિધિ (General Provident Fund - GPF) ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે.
સરકારનો ફાળો (Government Contribution): NPS માં જમા થયેલો સરકારનો ૧૪% ફાળો અને તેના પર મેળવેલું ચક્રવૃદ્ધિ વળતર રાજ્ય સરકારના સરકારી જમા ખાતા (Government Account) માં પુનઃ જમા (Credit) થઈ જાય છે.
અનુદાનિત સંસ્થાઓ માટે: જો ગ્રાન્ટ-ઈન-એઈડ સંસ્થા હોય, તો સંસ્થાનો ફાળો સંબંધિત સંસ્થાના પેન્શન ફંડ કે સત્તાવાર હિસાબી સદર (Head of Account) માં જમા થાય છે.

૫. નિયમોમાં છૂટછાટ આપવાની સત્તા અને વહીવટી નિયમો (Rules 3 to 8)

નિયમ ૩ - ખાસ કરાર અને શરતો (Special Agreements): જો રાજ્ય સરકારે કોઈ વિશિષ્ટ વ્યક્તિ અથવા ટેકનિકલ નિષ્ણાત સાથે સેવા સંબંધિત ખાસ કરાર (Special Agreement) કરેલો હોય, તો તે કરારની શરતો આ નિયમો પર પ્રાધાન્ય (Prevail) ધરાવશે.
નિયમ ૪ - નિયમોમાં છૂટછાટ આપવાની સરકારની સત્તા (Power to Relax):
- જો રાજ્ય સરકારને એવું લાગે કે આ નિયમોના અમલીકરણથી કોઈ કર્મચારી કે કર્મચારીઓના સમૂહને અન્યાય કે સખત મુશ્કેલી (Hardship) થાય છે, તો સરકાર લેખિતમાં કારણો દર્શાવીને નિયમોમાં છૂટછાટ (Relaxation) આપી શકે છે.
- આવી છૂટછાટ આપતાં પહેલાં નાણાં વિભાગ અને પ્રિન્સિપાલ ઓડિટ ઓફિસર (AG Office) નો પરામર્શ કરવો આવશ્યક રહે છે.
નિયમ ૫ - હુકમ અને સ્પષ્ટતા કરવાની સત્તા (Power to Interpret / Clarify): નિયમોના અર્થઘટન અંગે જો કોઈ શંકા કે વિવાદ ઉભો થાય, તો નાણા વિભાગનો નિર્ણય આખરી ગણાશે.
નિયમ ૬ - નિવૃત્તિનો હુકમ અને જાહેરનામું (Declaration of Retirement): રાજપત્રિત (Gazetted) અધિકારીઓના કિસ્સામાં નિવૃત્તિ અંગેનું જાહેરનામું (Notification) અને બિન-રાજપત્રિત (Non-Gazetted) કર્મચારીઓના કિસ્સામાં કચેરી આદેશ (Office Order) નિવૃત્તિની તારીખના ૧ સપ્તાહમાં પ્રસિદ્ધ કરવો ફરજિયાત છે.
નિયમ ૭ - અગાઉના નિયમોનું રક્ષણ (Savings Clause): આ નિયમો અમલમાં આવ્યા પહેલાં NPS સંબંધિત લેવાયેલા તમામ કાયદેસરના નિર્ણયો કે બહાર પાડવામાં આવેલા ઠરાવો રદ ગણાશે નહીં, પરંતુ આ નિયમો સાથે સુસંગત રાખીને સંગ્રહિત રહેશે.
નિયમ ૮ - પરિશિષ્ટ અને નાણાકીય જોગવાઈઓ (Annexures and Guidelines): નિયમ સાથે જોડાયેલા તમામ પરિશિષ્ટ (Annexures) માં દર્શાવેલ વહીવટી પ્રક્રિયાઓ તમામ કચેરીના વડાઓ (Head of Offices) અને ડીડીઓ (DDO) એ સમયસર પૂર્ણ કરવાની રહેશે.

સારાંશ (Conclusion)

ગુજરાત મૂલકી સેવા (નવી વર્ધિત પેન્શન યોજના) નિયમો ૨૦૨૪ નું પ્રકરણ-૧ (નિયમ ૧ થી ૮) તમામ સરકારી કર્મચારીઓ માટે તેમની નોકરીની શરૂઆત, NPS ની પાત્રતા, OPS માં ટ્રાન્સફરની તકો અને વહીવટી માળખું સમજવા માટે પાયાનું પ્રકરણ છે.

ખાતાકીય પરીક્ષા (Departmental Examination - GCSR) આપતા ઉમેદવારો માટે ખાસ કરીને નિયમ ૨ (લાગુ પડવાની પાત્રતા), નિયમ ૪ (છૂટછાટની સત્તા) અને NPS થી GPF ટ્રાન્સફરની પ્રક્રિયા પરીક્ષાલક્ષી દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

Q1. શું ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૪ ના નવા NPS નિયમો તમામ સરકારી કર્મચારીઓને લાગુ પડે છે?

A1. હા, ૧ એપ્રિલ ૨૦૦૫ પછી નિયમિત ધોરણે જોડાયેલા તમામ રાજ્ય સરકાર, પંચાયત, અને અનુદાનિત સંસ્થાઓના કર્મચારીઓને આ નિયમો લાગુ પડે છે.

Q2. ફિક્સ પે કર્મચારીઓ માટે NPS ક્યારથી શરૂ થાય છે?

A2. ફિક્સ પે કર્મચારીનો ૫ વર્ષનો અજમાયશી સમયગાળો પૂર્ણ થઈને જ્યારે તેઓ નિયમિત પગારધોરણમાં સ્થાપિત થાય છે ત્યારે જ NPS એકાઉન્ટ (PRAN) સક્રિય કરવામાં આવે છે.

Q3. NPS માંથી OPS માં જતા કર્મચારીના પૈસાનું શું થાય છે?

A3. કર્મચારીનો ફાળો વ્યાજ સાથે તેમના GPF એકાઉન્ટમાં જમા થાય છે, જ્યારે સરકારનો ફાળો રાજ્ય સરકારના ખાતામાં પુનઃ જમા થાય છે.